Women Reservation Bill: 2029 ఎన్నికల కంటే ముందే మహిళా రిజర్వేషన్లు..కేంద్రం ప్రతిపాదనలు

Women Reservation Bill: 2029 లోక్‌సభ ఎన్నికల నాటికే మహిళలకు 33 శాతం రిజర్వేషన్లను అమలు చేసేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం చురుగ్గా కసరత్తు చేస్తోంది. ఈ లక్ష్య సాధనలో భాగంగా పార్లమెంటు ప్రస్తుత సమావేశాల్లోనే రెండు కీలక బిల్లులను ప్రవేశపెట్టే అవకాశం కనిపిస్తోంది. ఇది మహిళా రిజర్వేషన్ల అమలుకు ఉన్న ప్రస్తుత ప్రమాణాలను మారుస్తుంది. దీనివల్ల లోక్‌సభలో సభ్యుల సంఖ్య 543 నుంచి 816కు పెరగవచ్చు. అందులో 273 సీట్లు మహిళా ఎంపీలకు రిజర్వ్ చేయవచ్చు.

ఈ బిల్లులపై ఏకాభిప్రాయం కోసం హోం మంత్రి అమిత్ షా సోమవారం ఎన్డీఏ, కాంగ్రెసేతర ప్రతిపక్ష పార్టీల నాయకులతో సమావేశమయ్యారు. ఏకాభిప్రాయం కుదిరితే, ఈ వారంలోనే బిల్లులను ప్రవేశపెట్టే అవకాశం ఉంది.

రాజ్యాంగ సవరణ జరిగినా..

వాస్తవానికి, మహిళా రిజర్వేషన్ చట్టం 2023లో రాజ్యాంగానికి 106వ సవరణగా ఆమోదం పొందింది. ఈ చట్టం ప్రకారం, కొత్త జనాభా గణన తర్వాత మహిళా రిజర్వేషన్ అమలు చేయాల్సి ఉంది. అయితే, కొత్త జనగణన కోసం వేచి చూడకుండా, 2011 జనగణన సమాచారం ఆధారంగా నియోజకవర్గాల పునర్విభజన చేపట్టాలని ప్రభుత్వం ఇప్పుడు ప్రతిపాదిస్తోంది. దీనివల్ల ఈ ప్రక్రియ సకాలంలో పూర్తవుతుందని, రిజర్వేషన్లను అమలు చేయవచ్చని ప్రభుత్వం భావిస్తున్నట్టు తెలుస్తోంది.

ఈ సమావేశంలో రెండు బిల్లులు.. .

ఈ సమావేశంలో రెండు బిల్లులు ప్రవేశపెట్టనుంది ప్రభుత్వం. ఒకటి నారీ శక్తి వందన్ చట్టాన్ని సవరిస్తుంది. మరొకటి డీలిమిటేషన్ చట్టాన్ని సవరిస్తుంది. ఈ బిల్లులు ఆమోదం పొందాలంటే పార్లమెంటులో మూడింట రెండు వంతుల మెజారిటీ అవసరం. అందువల్ల, ప్రభుత్వం ప్రతిపక్షాల మద్దతు కూడగట్టడానికి ప్రయత్నిస్తోంది.

రిజర్వేషన్ ఇలా..

ప్రతిపాదన ప్రకారం, మహిళలకు 273 సీట్లు రిజర్వ్ చేస్తారు. ఈ రిజర్వేషన్ విధానం ద్వారా ఎస్సీ, ఎస్టీ వర్గాల మహిళలు తమ కోటాలో తమ వాటాను పొందేలా చూస్తారు. ఓబీసీ మహిళలకు ప్రస్తుతం ప్రత్యేక నిబంధన చేర్చలేదు. ఈ ఫార్ములా ఆధారంగా, రాష్ట్ర శాసనసభలలో సీట్లను పెంచి, మహిళలకు రిజర్వేషన్లను అమలుచేసి, దేశవ్యాప్తంగా ఒకే విధమైన విధానాన్ని అమలుచేసేందుకు ప్రభుత్వం ప్రణాళికలు చేస్తోంది.

కాంగ్రెస్‌తో చర్చలు పెండింగ్‌..

ఈ విషయానికి సంబంధించి హోం మంత్రి అమిత్ షా ఇటీవల పలువురు నాయకులతో సమావేశమయ్యారు. వీరిలో వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్, సమాజ్‌వాదీ పార్టీ, ఎన్‌సిపి (ఎస్‌పి), ఆర్‌జెడి, , ఏఐఎంఐఎం నాయకులు ఉన్నారు. బిజెడి, శివసేన (యుబిటి)లతో కూడా చర్చలు జరిగాయి, అయితే కాంగ్రెస్‌తో చర్చలు పెండింగ్‌లో ఉన్నాయి. ఏకాభిప్రాయం కుదిరితే, ఈ వారంలో పార్లమెంటులో బిల్లులను ప్రవేశపెట్టవచ్చు.

చట్టంగా మారని మహిళా రిజర్వేషన్ బిల్లు..

మహిళా రిజర్వేషన్ చట్టం 2023లో రాజ్యాంగానికి 106వ సవరణగా ఆమోదించారు. రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము దీనికి ఆమోదం తెలిపారు. ఈ బిల్లు లోక్‌సభలో దాదాపు ఏకగ్రీవంగా, రాజ్యసభలో ఏకగ్రీవంగా ఆమోదం పొందింది. అయితే, ఈ చట్టం ఇంకా అమలులోకి రాలేదు. దీని అమలు తేదీని కేంద్ర ప్రభుత్వం ఒక నోటిఫికేషన్ ద్వారా నిర్ధారిస్తుంది. అవసరమైతే పార్లమెంటు దీనిని సవరించవచ్చు.

1931 నుంచి మహిళా రిజర్వేషన్లపై మల్లగుల్లాలు.. టైమ్ లైన్ ఇదీ..

• 1931: భారత జాతీయ ఉద్యమ సమయంలో, రాజకీయాలలో మహిళలకు రిజర్వేషన్ల అంశంపై చర్చ జరిగింది. ఆ ప్రతిపాదనను అప్పుడు తిరస్కరించారు. బేగం షా నవాజ్, సరోజినీ నాయుడు వంటి నాయకులు పురుషులపై మహిళలకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం కంటే, వారికి సమాన రాజకీయ హోదా ఉండాలని పట్టుబట్టారు.
• 1971: భారతదేశంలో మహిళల స్థితిపై కమిటీ ఏర్పడింది. దానిలోని చాలా మంది సభ్యులు శాసనసభలలో మహిళలకు రిజర్వేషన్లను వ్యతిరేకించారు.
• 1974: మహిళల ప్రాతినిధ్యాన్ని పెంచడానికి, మహిళల స్థితిపై ఏర్పాటైన ఒక కమిటీ విద్యా, సామాజిక సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖకు ఒక నివేదికను సమర్పించింది. పంచాయతీలు - పురపాలక సంస్థలలో మహిళలకు సీట్లు రిజర్వ్ చేయాలని ఆ నివేదిక సిఫార్సు చేసింది.
• 1988: మహిళల కోసం జాతీయ దృక్పథ ప్రణాళిక, పంచాయతీ స్థాయి నుండి మహిళలకు రిజర్వేషన్లను పార్లమెంటుకు సిఫార్సు చేసింది. ఇది 73వ, 74వ రాజ్యాంగ సవరణలకు పునాది వేసింది. ఈ సవరణలు అన్ని రాష్ట్రాల్లోని పంచాయతీ రాజ్ సంస్థలు, పట్టణ స్థానిక సంస్థలలో మహిళలకు మూడింట ఒక వంతు రిజర్వేషన్‌ను తప్పనిసరి చేశాయి.
• 1993: 73వ - 74వ రాజ్యాంగ సవరణలు పంచాయతీలు, పురపాలక సంస్థలలో మహిళలకు మూడింట ఒక వంతు సీట్లను రిజర్వ్ చేశాయి. మహారాష్ట్ర, ఆంధ్రప్రదేశ్, బీహార్, ఛత్తీస్‌గఢ్, జార్ఖండ్,కేరళతో సహా అనేక రాష్ట్రాలు స్థానిక సంస్థలలో మహిళలకు 50% రిజర్వేషన్‌ను అమలు చేశాయి.