Ganesh Visarjan: గణేశుడిని నిమజ్జనం ఎందుకు చేస్తారు...నిమజ్జనం చేయకుంటే ఏమౌతుందో తెలుసా?

Ganesh Visarjan: వినాయక చవితి వచ్చిందంటే ఇళ్లలో పూజలు.. వీధుల్లో సందడి.. మండపాల్లో భక్తి గీతాలు.. చివరికి గణపతి నిమజ్జనం. అయితే పండుగలో అత్యంత సందడిగా జరిగే ఈ నిమజ్జనం వెనుక అసలు అర్థం ఏమిటి? పూజించిన దేవుడి విగ్రహాన్ని మళ్లీ నీటిలో ఎందుకు కలపాలి? నిమజ్జనం చేయకుండా ఇంట్లోనే ఉంచితే ఏమైనా జరుగుతుందా? అనే సందేహాలు చాలామందికి ఉంటాయి. ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయం ప్రకారం గణపతి నిమజ్జనం అంటే దేవుడిని దూరం చేయడం కాదు. మనం పూజించిన దైవ రూపం ప్రకృతిలోనే లీనమవుతుందనే తాత్విక సందేశాన్ని గుర్తుచేసే ప్రక్రియ. రూపం తాత్కాలికం.. దైవత్వం శాశ్వతం అనే భావన ఇందులో ప్రధానంగా కనిపిస్తుంది.

పంచభూతాల్లో గణపతికి ప్రత్యేక స్థానం

మన సంప్రదాయంలో దేవతా రూపాలను పంచభూతాలతో అనుసంధానిస్తూ వివరిస్తారు. ఆకాశం, వాయువు, అగ్ని, జలం, భూమి అనే ఐదు తత్వాలు సృష్టికి ఆధారం. గణపతిని జలతత్వంతో అనుసంధానించే సంప్రదాయం ఉంది. అందుకే గణేశుడి పూజ, నిమజ్జనంలో నీటికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం కనిపిస్తుంది. భాద్రపద శుక్ల చవితి రోజున మట్టి లేదా ఇతర పదార్థాలతో గణపతి ప్రతిమను ఏర్పాటు చేసి ప్రాణప్రతిష్ఠతో పూజిస్తారు. ఆ తర్వాత కుటుంబ ఆచారం ప్రకారం 3, 5, 7, 9, 11 లేదా 21 రోజులు పూజలు చేసి నిమజ్జనం చేస్తారు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఒకే రోజు లేదా మరుసటి రోజే నిమజ్జనం చేసే సంప్రదాయం కూడా ఉంది.

మట్టి గణపతి వెనుక ప్రకృతి సందేశం

పూర్వకాలంలో గణపతి విగ్రహాలను ప్రధానంగా సహజమైన మట్టితో తయారు చేసేవారు. దీనికి ఆధ్యాత్మికతతో పాటు ప్రకృతితో ముడిపడిన ఒక ఆచరణాత్మక భావన కూడా ఉందని చెబుతారు. చెరువులు, కుంటల్లోని మట్టిని తీసి విగ్రహాలను తయారు చేయడం వల్ల నీటి వనరుల్లో పేరుకుపోయిన పూడిక కొంత తొలగేది. వర్షాకాలంలో నీరు చేరినప్పుడు ఆ చెరువుల సామర్థ్యం కూడా పెరిగేది. పండుగ ముగిసిన తర్వాత అదే మట్టి తిరిగి నీటిలో కలిసేది. అందుకే సంప్రదాయంలో మట్టి గణపతికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం వచ్చింది. ప్రకృతిలో నుంచి వచ్చిన రూపం తిరిగి ప్రకృతిలోనే కలిసిపోవడం ఇందులోని అందమైన భావన.

గణపతికి 21 రకాల పత్రి ఎందుకు?

వినాయక పూజలో 21 రకాల పత్రి సమర్పించడం ప్రసిద్ధ ఆచారం. వివిధ ప్రాంతాలు, సంప్రదాయాల ప్రకారం పత్రి జాబితాలో కొంత మార్పు కనిపించినా, ఔషధ గుణాలున్న మొక్కలకు చెందిన ఆకులను పూజలో ఉపయోగించే సంప్రదాయం ఉంది. పూర్వీకులు ప్రకృతిలోని మొక్కలు, ఆకులు, విత్తనాలకు ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని పండుగ ఆచారాలతో అనుసంధానించారని భావించవచ్చు. అయితే పత్రిని నీటిలో కలిపితే తప్పనిసరిగా అన్ని రకాల బ్యాక్టీరియా నశిస్తాయి లేదా ఆక్సిజన్ గణనీయంగా పెరుగుతుంది అనే ఆధునిక శాస్త్రీయ వాదనలను సాధారణ సత్యాలుగా చెప్పడానికి తగిన ఆధారాలు అవసరం. నేటి కాలంలో సహజ మట్టి, పర్యావరణహిత రంగులతో తయారైన విగ్రహాలను ఉపయోగించడం మాత్రం నీటి వనరుల సంరక్షణకు ఉపయోగకరం.

నిమజ్జనం చేయకపోతే ఏమవుతుంది?

ఇదే ప్రశ్న చాలామందిలో ఆసక్తిని కలిగిస్తుంది. విగ్రహాన్ని నిమజ్జనం చేయకపోతే తప్పనిసరిగా ఏదో అపశకునం జరుగుతుందని భయపడాల్సిన అవసరం లేదు. అయితే ప్రాణప్రతిష్ఠ చేసి కొంతకాలం పూజించిన విగ్రహానికి ఉద్వాసన చెప్పడం, ఆ తర్వాత కుటుంబ సంప్రదాయం ప్రకారం నిమజ్జనం చేయడం ఆచారపరంగా ముఖ్యమైనదిగా భావిస్తారు. విగ్రహాన్ని ఇంట్లోనే ఉంచాలనుకుంటే దానిని సాధారణ అలంకరణ వస్తువుగా కాకుండా పూజా విగ్రహంగా గౌరవించాల్సి ఉంటుంది. రోజువారీ పూజ, నైవేద్యం, శుచిత వంటి విషయాల్లో కుటుంబ సంప్రదాయాన్ని పాటించాలి. అందుకే పూజకు తీసుకొచ్చిన గణపతికి సంప్రదాయబద్ధంగా ఉద్వాసన ఇచ్చి నిమజ్జనం చేయడమే చాలామంది ఆచరిస్తారు.

నిమజ్జనం సమయంలో చెప్పే ప్రార్థనలో అర్థం ఇదే

గణపతి నిమజ్జనం సమయంలో చదివే ప్రార్థనలో కూడా ఇదే భావన కనిపిస్తుంది. మన ఇంటికి వచ్చి పూజలు స్వీకరించి, అనుగ్రహించిన గణనాయకుడు తన దివ్యస్థానానికి తిరిగి వెళ్లాలని ప్రార్థిస్తారు. అంటే నిమజ్జనం అనేది ‘వెళ్లిపో’ అనే భావన కాదు.. ‘మా ఆహ్వానాన్ని స్వీకరించి మమ్మల్ని అనుగ్రహించినందుకు ధన్యవాదాలు, నీ స్వస్థానానికి తిరిగి వెళ్లి మళ్లీ మమ్మల్ని అనుగ్రహించు’ అనే భక్తి భావన.

అసలు సందేశం ఇదే..

గణపతి నిమజ్జనం వెనుక ఉన్న అత్యంత అందమైన తాత్విక సందేశం అనిత్యత. మట్టితో రూపం తయారవుతుంది. కొద్దిరోజులు దానికి పూజలు జరుగుతాయి. చివరికి అదే రూపం నీటిలో కలిసిపోతుంది. మనిషి జీవితం కూడా అంతే. ఎంత వైభవం, ఎంత సంపద, ఎంత గొప్ప స్థానం ఉన్నా ఒకరోజు పంచభూతాల్లోనే కలవాల్సిందే. అందుకే గణేశ నిమజ్జనం భక్తికి ముగింపు కాదు. రూపం మారినా దైవత్వం మనతోనే ఉంటుందనే గుర్తుచేసే ఆధ్యాత్మిక సందేశం. భూమి నుంచి వచ్చిన గణపతి తిరిగి ప్రకృతిలో కలిసిపోవడం ద్వారా జీవితం కూడా ప్రకృతితో విడదీయలేని బంధమని చెబుతున్నాడు. అందుకే నిమజ్జన సమయంలో భక్తుల నోట ఒకే మాట మారుమోగుతుంది.. గణపతి బప్పా మోరియా.. వచ్చే ఏడాది మళ్లీ రావయ్యా!