Baku Fire Temple: అజర్‌బైజాన్‌లో హిందూ దేవాలయం...వందల సంవత్సరాలుగా వెలుగుతున్న జ్వాలాముఖి

Baku Fire Temple: భూమి నుంచి సహజంగా వెలువడే అగ్ని.. వందల ఏళ్లుగా అదే ప్రాంతంలో వెలుగుతున్న జ్వాల.. ఆ జ్వాల చుట్టూ నిర్మించిన ఆలయం.. గోడలపై సంస్కృతం, పంజాబీ భాషల్లో కనిపించే శాసనాలు.. ఇవన్నీ కలిస్తే కనిపించేది అజర్‌బైజాన్‌లోని ప్రసిద్ధ బాకూ అతేష్గాహ్. సాధారణంగా దీనిని ‘ఫైర్ టెంపుల్’ అని పిలుస్తారు. అగ్నిని పవిత్రంగా భావించే హిందూ సంప్రదాయంతో ఈ ఆలయానికి ఉన్న అనుబంధం ఇప్పటికీ ఆసక్తిని కలిగిస్తోంది.

భూమి నుంచి వెలువడిన అగ్ని

బాకూ నగరానికి సమీపంలోని సురఖానీ ప్రాంతంలో అతేష్గాహ్ ఆలయం ఉంది. ఒకప్పుడు ఈ ప్రాంతంలో భూమి నుంచి సహజవాయువులు బయటకు రావడంతో వాటికి మంట అంటుకుని నిరంతరం అగ్ని జ్వాలలు కనిపించేవని చారిత్రక ఆధారాలు చెబుతున్నాయి. ఆ సహజ అగ్నినే పవిత్రంగా భావించి అక్కడ ఆరాధన కొనసాగింది. పర్షియన్ సంప్రదాయంలో అగ్నికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. అగ్నిని ‘ఆతర్’ అని పిలుస్తారు. గాలి, నీరు, భూమితో పాటు అగ్నిని కూడా పవిత్రమైన మూలకంగా భావించే సంప్రదాయం అక్కడ ఉండేది. అందుకే సురఖానీ ప్రాంతంలోని సహజ జ్వాలలు ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యం సంతరించుకున్నాయి.

జ్వాల చుట్టూ ఆలయం

17 లేదా 18వ శతాబ్దంలో అక్కడ ఉన్న సహజ జ్వాల చుట్టూ ప్రత్యేక నిర్మాణాన్ని ఏర్పాటు చేసినట్లు చారిత్రక వివరాలు చెబుతున్నాయి. పంచభుజాకారంలో కనిపించే ఈ ఆలయ నిర్మాణం మధ్యలో ప్రధాన జ్వాల వెలిగే ప్రదేశం ఉంటుంది. దాని చుట్టూ చిన్న గదులు, ప్రార్థనా ప్రదేశాలు, ఇతర నిర్మాణాలు కనిపిస్తాయి. అయితే ఈ ప్రాంతానికి కేవలం జరోస్త్రీయన్ సంప్రదాయంతోనే సంబంధం ఉందా? లేక హిందూ ఆరాధనా సంప్రదాయాల ప్రభావం కూడా ఉందా? అనే అంశంపై చాలాకాలంగా చర్చ జరుగుతోంది.

సంస్కృత శాసనాలు ఎందుకు?

అతేష్గాహ్ ఆలయాన్ని ప్రత్యేకంగా నిలబెట్టే అంశాల్లో అక్కడ కనిపించే శాసనాలు ముఖ్యమైనవి. ఆలయ ప్రాంగణంలో సంస్కృతం, పంజాబీ భాషల్లో రాసిన శాసనాలు ఉన్నట్లు చారిత్రక పరిశోధనల్లో ప్రస్తావనలు ఉన్నాయి. కొన్ని శాసనాల్లో గణపతి పేరును కూడా ప్రస్తావించినట్లు చెబుతారు. అక్కడ కనిపించే శాసనాల్లో ఒకటి పర్షియన్ భాషలో ఉండగా, మరికొన్ని 17వ నుంచి 19వ శతాబ్దాల మధ్య కాలానికి చెందినవిగా భావిస్తున్నారు. భారతదేశానికి చెందిన వ్యాపారులు ఈ ప్రాంతానికి వచ్చి వ్యాపారం చేసిన కాలంతో ఈ శాసనాలకు సంబంధం ఉండొచ్చనే అభిప్రాయాలు కూడా ఉన్నాయి. ఆలయం పైభాగంలో కనిపించే త్రిశూలం ఆకారపు గుర్తు కూడా హిందూ సంప్రదాయంతో దీనికి సంబంధం ఉందనే వాదనలకు కారణమైంది. అయితే ఈ ఆలయ చరిత్రను ఒక్క మత సంప్రదాయానికి మాత్రమే పరిమితం చేయకుండా, అక్కడి చారిత్రక, వాణిజ్య, సాంస్కృతిక సంబంధాలను కలిపి చూడాల్సిన అవసరం ఉందని పరిశోధకులు చెబుతున్నారు.

సహజ జ్వాల ఆగిపోయిన తర్వాత..

ఈ ఆలయంలో సహజంగా వెలిగే అగ్ని శతాబ్దాల పాటు కొనసాగిందని చెబుతారు. అయితే సురఖానీ ప్రాంతంలో పెట్రోలియం, సహజవాయు పరిశ్రమలు అభివృద్ధి చెందడంతో పరిస్థితి మారిపోయింది. భూగర్భంలోని సహజవాయువుల వినియోగం పెరగడంతో సహజ జ్వాల క్రమంగా బలహీనపడింది. 1969లో సహజ జ్వాల పూర్తిగా ఆగిపోయినట్లు చారిత్రక వివరాలు పేర్కొంటాయి. తర్వాత ఈ ప్రదేశాన్ని చారిత్రక ప్రాధాన్యం ఉన్న ప్రదేశంగా సంరక్షించారు. 1975లో అతేష్గాహ్‌ను మ్యూజియంగా మార్చారు. ప్రస్తుతం అక్కడ కనిపించే పవిత్ర జ్వాలను సహజవాయు పైప్‌లైన్ ద్వారా వెలిగిస్తున్నారు.

భారత్‌లోనూ మరో జ్వాలాముఖి

అజర్‌బైజాన్‌లోని ఈ అగ్ని ఆలయానికి భారతదేశంలోని హిమాచల్‌ప్రదేశ్ కంగ్రా జిల్లాలో ఉన్న జ్వాలాముఖి ఆలయంతో పోలికలు చూపిస్తారు. అక్కడ కూడా సహజంగా వెలువడే అగ్ని జ్వాలలను పవిత్రంగా భావించి ఆరాధించే సంప్రదాయం ఉంది. అగ్ని హిందూ సంస్కృతిలో కూడా అత్యంత ప్రాధాన్యమైనదే. యజ్ఞాలు, హోమాలు, వివాహం వంటి అనేక సంస్కారాల్లో అగ్ని సాక్షిగా ఉంటుంది. అందుకే బాకూ అతేష్గాహ్‌లోని జ్వాల భారతీయ ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయాన్ని గుర్తుచేసే అంశంగా అనేక మందిని ఆకర్షిస్తోంది. 1925లో జివాంజి జంషెద్జీ మోదీ ఈ ప్రాంతాన్ని సందర్శించిన తర్వాత ఈ ఆలయంపై భారతీయ వర్గాల్లో ఆసక్తి మరింత పెరిగిందని చారిత్రక కథనాలు చెబుతున్నాయి. నేడు అజర్‌బైజాన్‌కు వెళ్లే పర్యాటకులు తప్పక సందర్శించే ప్రదేశాల్లో అతేష్గాహ్ కూడా ఒకటి. భూమి నుంచి వెలువడిన ఒక సహజ జ్వాల చుట్టూ పుట్టిన ఆరాధన.. శతాబ్దాల చరిత్ర.. భారతీయ వ్యాపారుల ఆనవాళ్లు.. సంస్కృత శాసనాలు.. జరోస్త్రీయన్, హిందూ సంప్రదాయాల అనుబంధం.. ఇవన్నీ కలిసి బాకూ అతేష్గాహ్‌ను ఒక సాధారణ ఫైర్ టెంపుల్‌గా కాకుండా, చరిత్రను కళ్లముందు నిలిపే ప్రత్యేక ప్రదేశంగా మార్చాయి.