Sharatchandra: ఆయన నవలలే సినిమాలు...మళ్లీ అలాంటివి రావేమో

Sharatchandra: ఒక రచయిత రాసిన కథను చదివితే మన చుట్టూ ఉన్న మనుషులు గుర్తుకు రావాలి. ఆ పాత్రలు మన పక్కింట్లోనో, ఎదురింట్లోనో జీవిస్తున్నట్లు అనిపించాలి. వాళ్ల సంతోషాలు, బాధలు, బలహీనతలు మనకు తెలిసినవే అనిపించాలి. అలాంటి రచనలు చేయడంలో బెంగాలీ రచయిత శరత్ చంద్ర చటోపాధ్యాయకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. ఆయన రాసిన నవలలు పుస్తకాలకే పరిమితం కాలేదు. తరతరాలుగా సినిమాలుగా మారుతూ ప్రేక్షకులను ఆకట్టుకుంటూనే ఉన్నాయి. ఆయన సృష్టించిన పాత్రలు కాలం మారినా పాతబడిపోలేదు. అందుకే ఆయన నవలల ఆధారంగా వచ్చిన సినిమాలు ఇప్పటికీ ప్రేక్షకులకు గుర్తుంటాయి.

సామాన్యుల జీవితాలే ఆయన కథలకు ప్రాణం

శరత్ చంద్ర 1876లో జన్మించి, 1938లో 61 ఏళ్ల వయసులో మరణించారు. పెద్దగా చదువుకోకపోయినా, మనుషుల మనస్తత్వాలను అర్థం చేసుకోవడంలో అసాధారణ ప్రతిభ చూపించారు. బంకిమ్ చంద్ర చటర్జీ, రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్‌లతో పాటు బెంగాలీ సాహిత్యంలో ప్రముఖంగా గుర్తింపు పొందిన రచయితల్లో ఆయన ఒకరు. ఆయన గొప్పదనం ఏమిటంటే, కథలను క్లిష్టమైన భాషలో చెప్పలేదు. సామాన్య కుటుంబాల్లో కనిపించే గొడవలు, ప్రేమలు, అనుబంధాలు, ఆర్థిక ఇబ్బందులు, సమాజం విధించే ఆంక్షలను సహజంగా చిత్రించారు. ఆయన పాత్రలు పెద్ద పెద్ద సిద్ధాంతాలు చెప్పవు. చిన్న మాటల్లోనే తమ మనసులోని బాధను బయటపెడతాయి. అందుకే పాఠకుడికి అవి కల్పిత పాత్రలుగా కాకుండా నిజమైన మనుషుల్లా కనిపిస్తాయి.

‘దేవదాసు’ ఒక్కటే ఎన్నో సినిమాలకు ఆధారం

శరత్ చంద్ర రచనల్లో అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందినది ‘దేవదాసు’. ప్రేమ, అహంకారం, నిర్ణయాల్లోని బలహీనతలు ఒక మనిషి జీవితాన్ని ఎలా ప్రభావితం చేస్తాయో ఈ కథ చూపిస్తుంది. ఈ నవల ఆధారంగా పలు భాషల్లో అనేక సినిమాలు నిర్మించారు. దేవదాసు కథకు కాలానుగుణంగా కొత్త రూపాలు వచ్చినా, దాని భావోద్వేగ ప్రభావం మాత్రం తగ్గలేదు. అయితే, శరత్ చంద్ర స్వయంగా దేవదాసు పాత్రపై పూర్తిగా సంతృప్తిగా లేరని, ఆ పాత్ర సరిగా రూపొందలేదని ఒక స్నేహితుడికి రాసిన ఉత్తరంలో పేర్కొన్నట్లు సాహిత్య చర్చల్లో ప్రస్తావిస్తారు. రచయిత తన సృష్టిని చూసిన తీరు, ప్రేక్షకులు దాన్ని ఆదరించిన విధానం మధ్య ఎంత తేడా ఉంటుందో చెప్పడానికి ఇది ఒక ఉదాహరణ. తెలుగు సినిమాలపైనా ఆయన రచనల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. ఆయన ‘నిష్కృతి’ నవల ఆధారంగా ‘తోడికోడళ్ళు’ తెరకెక్కింది. ‘దత్తా’ కథ ఆధారంగా ‘వాగ్దానం’ రూపొందింది. ‘విప్రదాస్’ కథతో సంబంధమున్న ‘మనదేశం’ చిత్రం ఎన్టీఆర్‌ తొలి సినిమాగా గుర్తింపు పొందింది. ‘బాటసారి’ సినిమాపైనా శరత్ రచన ‘బడదిది’ ప్రభావం ఉందని చెబుతారు. ఇలా ఆయన కథలు భాషా సరిహద్దులు దాటి భారతీయ సినిమాకు స్ఫూర్తినిచ్చాయి.

స్త్రీ పాత్రల్లో తిరుగుబాటు.. పురుష పాత్రల్లో బలహీనతలు

శరత్ చంద్ర రచనల్లో స్త్రీ పాత్రలు ప్రత్యేకంగా నిలుస్తాయి. ఆ కాలపు సమాజంలో మహిళలు ఎదుర్కొన్న వివక్ష, కుటుంబ నియంత్రణలు, కులపరమైన అడ్డంకులు, వ్యక్తిగత కోరికలపై విధించిన ఆంక్షలను ఆయన కథల్లో ప్రశ్నించారు. ‘చరిత్రహీన్’ నవల ఇందుకు ఉదాహరణ. సావిత్రి, కిరణ్మయి, సురబాల, సరోజినీ వంటి మహిళల జీవితాల ద్వారా సమాజం ఒక వ్యక్తిని ఎలా తీర్పు ఇస్తుందో, ముఖ్యంగా మహిళల విషయంలో నైతికతకు సంబంధించిన కొలమానాలు ఎంత కఠినంగా ఉంటాయో చూపించారు. సమాజం పెట్టిన ముద్రకు, ఒక మనిషి అసలు వ్యక్తిత్వానికి మధ్య ఉండే వ్యత్యాసాన్ని ఆయన బలంగా చిత్రించారు. ఆయన కథల్లోని పురుష పాత్రలు చాలాసార్లు బాధ్యతల నుంచి తప్పించుకునే స్వభావంతో కనిపిస్తాయి. మహిళా పాత్రలు మాత్రం ధైర్యంగా నిలబడి పరిస్థితులను ఎదుర్కొంటాయి. తప్పులు చేసే మనుషులను కూడా పూర్తిగా తిరస్కరించకుండా, వారి బలహీనతల వెనుక ఉన్న కారణాలను అర్థం చేసుకునే ప్రయత్నం శరత్ రచనల్లో కనిపిస్తుంది.

బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం నిషేధించిన నవల

శరత్ చంద్ర కేవలం కుటుంబ కథల రచయిత మాత్రమే కాదు. ఆయన రచనల్లో రాజకీయ చైతన్యం కూడా కనిపిస్తుంది. ‘పథేర్ దాబి’ నవల 1922–1926 మధ్య ‘బంగవాణి’ పత్రికలో ధారావాహికగా ప్రచురితమై, 1927లో పుస్తకంగా వెలువడింది. బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ప్రజలను ప్రేరేపించే అంశాలున్నాయనే కారణంతో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం దాన్ని నిషేధించింది. ఈ రచన ఆయనలోని మరో కోణాన్ని చూపిస్తుంది. సమాజంలోని అన్యాయాలను మాత్రమే కాకుండా, దేశాన్ని బానిసత్వంలో ఉంచిన పాలనను కూడా ప్రశ్నించే ధైర్యం ఆయనకు ఉంది.

బతికున్నప్పుడు గుర్తింపు తక్కువ.. తర్వాత దేశవ్యాప్త ఖ్యాతి

శరత్ చంద్ర జీవితకాలంలో కొందరు బెంగాలీ మేధావులు ఆయన రచనలను తేలికపాటి కాలక్షేప సాహిత్యంగా చూశారు. కానీ కాలమే ఆయన రచనల విలువను నిరూపించింది. హిందీ రచయిత విష్ణు ప్రభాకర్ రాసిన ‘ఆవారా మశీహా’ ఆయన జీవితాన్ని పరిచయం చేసిన ప్రసిద్ధ జీవితచరిత్ర. శరత్ సృష్టించిన నిర్లక్ష్యంగా తిరిగే పురుష పాత్రల్లో కూడా మార్పుకు అవకాశం ఉంటుందని, వారికి దారి చూపించే బలమైన మహిళా పాత్రలు ఉంటాయని ఆ రచనలోని భావన గుర్తుచేస్తుంది. ‘పరిణీత’, ‘శ్రీకాంత్’, ‘పల్లీ సమాజ్’, ‘దత్తా’, ‘గృహదాహ’, ‘శేషప్రశ్న’, ‘మజిలీ దీది’, ‘బడదిది’ వంటి రచనలు ఆయన సాహిత్య ప్రపంచంలోని వైవిధ్యాన్ని తెలియజేస్తాయి. శరత్ చంద్ర గొప్పతనం ఆయన రాసిన పుస్తకాల సంఖ్యలో మాత్రమే లేదు. మనుషులను తీర్పు ఇవ్వకుండా అర్థం చేసుకోవాలనే దృష్టిలో ఉంది. ఆయన కథలు సినిమాలుగా మారాయి, భాషలు దాటాయి, తరాలు మారినా ప్రేక్షకుల మనసుల్లో నిలిచాయి. ఒక రచయితకు ఇంతకంటే గొప్ప గుర్తింపు ఏముంటుంది? ఆయన నవలల్లో ఒక్కటైనా చదివితే, ఆ కథలు సినిమాలుగా ఎందుకు మారాయో మాత్రమే కాదు, అవి ఇంతకాలం ఎందుకు బతికున్నాయో కూడా అర్థమవుతుంది.