GST: భారతదేశంలో ఏ వస్తువులపై జీఎస్టీ ఉండదు? ఎందుకో తెలుసా?

GST: మనం రోజూ కొనుగోలు చేసే వస్తువులు, ఉపయోగించే సేవలపై ప్రభుత్వం జీఎస్టీ (వస్తు, సేవల పన్ను) విధిస్తుంది. అయితే కొన్ని ర‌కాల వ‌స్తువుల‌కు జీఎస్టీ నుంచి మిన‌హాయింపు ఉంటుంది. అలాగే కొన్ని వ‌స్తువులు అస‌లు జీఎస్టీ ప‌రిధిలో లేవు. అవేంటో ఇప్పుడు తెలుసుకుందాం.

నిత్యావసర ఆహార పదార్థాలపై జీఎస్టీ

ప్రజలకు నిత్యం అవసరమయ్యే ఆహార పదార్థాలు అందుబాటు ధరల్లో ఉండాలనే ఉద్దేశంతో కొన్ని వస్తువులకు ప్రభుత్వం జీఎస్టీ నుంచి మినహాయింపు ఇచ్చింది. తాజా పాలు, గుడ్లు, తాజా పండ్లు, కూరగాయలు, తాజా మాంసం, చేపలు వంటి వస్తువులపై సాధారణంగా జీఎస్టీ ఉండదు. అయితే వాటిని ఎలా విక్రయిస్తున్నారు, వాటి ప్రాసెసింగ్ విధానం ఏంట‌నే అంశాల ఆధారంగా పన్ను వర్తించవచ్చు.

బియ్యం, గోధుమలు, గోధుమ పిండి, శనగపిండి, పప్పులు వంటి కొన్ని ఆహార పదార్థాలను ప్యాకింగ్ చేయకుండా, బ్రాండ్ పేరు లేకుండా విక్రయించినప్పుడు జీఎస్టీ మినహాయింపు లభిస్తుంది. అదే వస్తువులను నిర్దేశించిన నిబంధనలకు అనుగుణంగా ప్యాక్ చేసి, బ్రాండ్ పేరుతో విక్రయిస్తే పన్ను వర్తించే అవకాశం ఉంటుంది. ఉప్పు, సాధారణ బ్రెడ్ వంటి కొన్ని వస్తువులకు కూడా జీఎస్టీ మినహాయింపు ఉంది. అయితే ప్యాక్ చేసిన ప్రతి వస్తువుపై పన్ను ఉంటుందని, ప్యాక్ చేయని ప్రతి వస్తువుపై పన్ను ఉండదని భావించకూడదు. ఆయా వస్తువులకు వర్తించే నిబంధనలను పరిశీలించాలి.

విద్య, పుస్తకాలు, వైద్య సేవలకు పన్ను మినహాయింపు

విద్య, వైద్యం ప్రతి ఒక్కరికీ అవసరమైన రంగాలు. అందుకే వీటికి సంబంధించిన కొన్ని సేవలకు ప్రభుత్వం జీఎస్టీ మినహాయింపు కల్పించింది. గుర్తింపు పొందిన విద్యాసంస్థలు అందించే అర్హత కలిగిన విద్యా సేవలు సాధారణంగా జీఎస్టీ పరిధిలోకి రావు. పాఠ్యపుస్తకాలు, వార్తాపత్రికలు, కొన్ని రకాల ముద్రిత పుస్తకాలు, మ్యాపులు వంటి వాటిపై కూడా వర్తించే నిబంధనల ప్రకారం పన్ను మినహాయింపు ఉంటుంది. అయితే పెన్సిళ్లు, రబ్బర్లు, నోట్‌బుక్స్ వంటి అన్ని స్టేషనరీ వస్తువులూ పన్ను రహితమైనవి కావు.

వైద్య రంగంలోనూ కొన్ని ముఖ్యమైన మినహాయింపులు ఉన్నాయి. అర్హత కలిగిన వైద్యులు, ఆసుపత్రులు, క్లినిక్‌లు అందించే చాలా ఆరోగ్య సేవలకు జీఎస్టీ ఉండదు. అర్హత కలిగిన అంబులెన్స్ సేవలకు కూడా మినహాయింపు ఉంటుంది. మానవ రక్తం, కొన్ని గర్భనిరోధక ఉత్పత్తులు, నిర్దిష్ట వైద్య పరికరాలు, మందులపై వాటికి వర్తించే జీఎస్టీ నిబంధనల ప్రకారం పన్ను మినహాయింపు లేదా తక్కువ పన్ను ఉండవచ్చు. అయితే అన్ని మందులు, అన్ని వైద్య పరికరాలు పన్ను రహితమైనవి కావు. అలాగే ఆరోగ్య, జీవిత బీమా పాలసీలపై పన్ను విషయంలోనూ వర్తించే తాజా నిబంధనలను పరిశీలించాలి.

సంప్రదాయ వస్తువులు, పెట్రోల్, డీజిల్‌పై జీఎస్టీ పరిస్థితి

భారతీయ సంప్రదాయాలకు సంబంధించిన కొన్ని వస్తువులకు కూడా జీఎస్టీ మినహాయింపు ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, నిర్దిష్ట రకాల మట్టి దీపాలు, ఖాదీ దారాలు, ఖాదీ వస్త్రాలు, కొన్ని పూజా సామగ్రి, మతపరమైన వస్తువులకు వాటి స్వభావం, విక్రయ విధానం ఆధారంగా పన్ను మినహాయింపు లభించవచ్చు. అయితే మట్టి లేదా సంప్రదాయ వస్తువు అనే కారణంతో ప్రతి వస్తువుపై జీఎస్టీ ఉండదని అనుకోకూడదు.

పెట్రోల్, డీజిల్, ముడి చమురు, సహజ వాయువు, మానవ వినియోగానికి ఉద్దేశించిన మద్యం వంటి కొన్ని ఉత్పత్తులు ప్రస్తుతం జీఎస్టీ పరిధిలో లేవు. వీటిపై కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు తమకు వర్తించే చట్టాల ప్రకారం ఎక్సైజ్ సుంకం, వ్యాట్ వంటి ఇతర పన్నులు విధిస్తాయి. విద్యుత్ కూడా జీఎస్టీ పరిధిలో లేదు. అంటే ఈ ఉత్పత్తులపై ఎలాంటి పన్నూ లేదని కాదు. జీఎస్టీకి బదులుగా ఇతర పన్నుల విధానం అమలులో ఉంటుందని అర్థం.

ఈ వస్తువులపై జీఎస్టీ ఎందుకు ఉండదు?

నిత్యావసర వస్తువులు, విద్య, వైద్యం వంటి రంగాలపై పన్ను భారం తగ్గించడం ద్వారా ప్రజలకు అవసరమైన వస్తువులు, సేవలు అందుబాటు ధరల్లో లభించేలా చేయడం ప్రభుత్వ ప్రధాన ఉద్దేశం. ఆహార పదార్థాలపై అధిక పన్నులు విధిస్తే సాధారణ కుటుంబాల ఖర్చులు పెరుగుతాయి. మందులు, ఆసుపత్రి సేవలు ఖరీదైనవిగా మారితే పేద, మధ్యతరగతి కుటుంబాలపై మరింత ఆర్థిక భారం పడుతుంది. అందుకే కొన్ని వస్తువులు, సేవలకు జీఎస్టీ మినహాయింపు కల్పించారు.

అయితే జీఎస్టీ మినహాయింపు, 0 శాతం పన్ను, జీఎస్టీ పరిధిలో లేకపోవడం ఈ మూడింటి మధ్య తేడా ఉంది. మినహాయింపు పొందిన వస్తువులపై పన్ను విధించరు. 0 శాతం పన్ను వర్తించే వస్తువులపై పన్ను రేటు సున్నాగా ఉంటుంది. ఇక జీఎస్టీ పరిధిలో లేని పెట్రోల్, డీజిల్ వంటి ఉత్పత్తులపై ఇతర పన్నులు ఉండవచ్చు. కాబట్టి ఏదైనా వస్తువు కొనుగోలు చేసేటప్పుడు దాని పేరు మాత్రమే కాకుండా ప్యాకింగ్, బ్రాండ్, ఉత్పత్తి స్వభావం, ప్రస్తుత పన్ను నిబంధనలను కూడా గమనించాలి.