Budget 2026: దేశ జీడీపీ పెరుగుతోంది..రాష్ట్రాల ఆదాయం తగ్గుతోంది.. బడ్జెట్ ముందు కేంద్రానికి సవాళ్లు..!!

Budget 2026: వరుసగా రెండు త్రైమాసికాల్లో బలమైన జిడిపి వృద్ధిని నమోదు చేసిన నేపథ్యంలో, ప్రస్తుత ఆర్థిక సంవత్సరంలో దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ సుమారు 7.4 శాతం వేగంతో ఎదగనుందని కేంద్ర ప్రభుత్వం ఇటీవల అంచనా వేసింది. అయితే జాతీయ స్థాయిలో వృద్ధి ఆశాజనకంగా కనిపిస్తున్నప్పటికీ, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల ఆదాయ పరిస్థితి మాత్రం భిన్నంగా ఉందని అవి స్పష్టం చేస్తున్నాయి. రాబోయే సాధారణ బడ్జెట్‌కు ముందు ఆర్థిక మంత్రి నిర్మలా సీతారామన్‌తో జరిగిన ప్రీ-బడ్జెట్ సమావేశంలో రాష్ట్రాలు తమ ఆర్థిక ఇబ్బందులను వివరించి, కేంద్రం నుంచి ప్రత్యేక సహాయం అందించాలని కోరాయి.

రాష్ట్రాల ఆదాయాలపై జీఎస్టీ ప్రభావం ప్రధాన అంశంగా మారింది. గత ఏడాది సెప్టెంబర్ 22న కొన్ని వస్తువులు, సేవలపై జీఎస్టీ రేట్లు తగ్గించడంతో పన్నుల వసూళ్లపై ప్రభావం పడిందని రాష్ట్రాలు పేర్కొన్నాయి. ఎస్బీఐ రీసెర్చ్ విడుదల చేసిన నివేదిక ప్రకారం, జీఎస్టీ రేట్ల కోత వల్ల ఈ ఆర్థిక సంవత్సరంలో కేంద్రం మరియు రాష్ట్రాలకు కలిపి సుమారు రూ.1.11 లక్షల కోట్ల మేర ఆదాయం తగ్గే అవకాశం ఉంది. అయితే తక్కువ పన్ను రేట్ల కారణంగా వినియోగం పెరగడం వల్ల ఈ నష్టం కొంత మేర తగ్గుతుందని అంచనా వేస్తున్నారు. ఈ అంశాన్ని శనివారం జరిగిన ప్రీ-బడ్జెట్ సమావేశంలో ముఖ్యంగా ప్రతిపక్ష పాలిత రాష్ట్రాలు గట్టిగా లేవనెత్తాయి.

ఇక మరో కీలక సమస్యగా సెస్ మరియు సర్‌ఛార్జీల అంశం నిలిచింది. రాజ్యాంగ నిబంధనల ప్రకారం కేంద్ర పన్నుల ఆదాయంలో రాష్ట్రాలకు 41 శాతం వాటా లభిస్తోంది. అయితే సెస్, సర్‌ఛార్జీల రూపంలో వసూలు చేసే ఆదాయంలో రాష్ట్రాలకు ఎలాంటి వాటా ఉండటం లేదు. దీనివల్ల కేంద్రం వద్ద ఆదాయం కేంద్రీకృతమవుతోందని, రాష్ట్రాలకు నిధుల కొరత ఏర్పడుతోందని రాష్ట్రాలు అభిప్రాయపడ్డాయి. ఈ నేపథ్యంలో సెస్, సర్‌ఛార్జీలలోనూ తమకు తగిన వాటా ఇవ్వాలని కేంద్రాన్ని కోరాయి.

కేంద్ర ప్రభుత్వ పథకాల అమలుపై కూడా రాష్ట్రాలు తమ అసంతృప్తిని వ్యక్తం చేశాయి. కొత్త కేంద్ర పథకాలలో రాష్ట్రాల వాటాను పెంచడం, అప్పు పరిమితిని సడలించడం, ప్రకృతి వైపరీత్యాల వల్ల నష్టపోయిన రాష్ట్రాలకు ప్రత్యేక ఆర్థిక ప్యాకేజీలు ప్రకటించడం వంటి డిమాండ్లు సమావేశంలో వినిపించాయి. అభివృద్ధి పనులు కొనసాగించాలంటే కేంద్రం నుంచి మరింత సహకారం అవసరమని రాష్ట్రాలు స్పష్టం చేశాయి.

అదేవిధంగా ప్రత్యక్ష ప్రయోజన బదిలీ (DBT) పథకాలపై పెరుగుతున్న వ్యయం కూడా ఆందోళనకు కారణమవుతోంది. ఎన్నికల సమయంలో ఇచ్చిన హామీలను నెరవేర్చేందుకు అనేక రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు DBT ద్వారా నేరుగా ప్రజల ఖాతాల్లో డబ్బులు జమ చేస్తున్నాయి. అయితే ఈ పథకాల వల్ల రాష్ట్రాల ఖజానాపై భారీ భారం పడుతుండటంతో, ఆదాయ లోటు పెరిగి అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులకు నిధులు కేటాయించడంలో ఇబ్బందులు తలెత్తుతున్నాయని రాష్ట్రాలు కేంద్రానికి తెలియజేశాయి. ఈ నేపథ్యంలో రాబోయే బడ్జెట్‌లో రాష్ట్రాల ఆర్థిక స్థితిని బలోపేతం చేసే చర్యలు తీసుకోవాలని అవి ఆశిస్తున్నాయి.