Matchstick: అగ్గిపుల్ల ఆవిష్క‌ర‌ణకు ఒక పొర‌పాటు కార‌ణ‌మ‌ని తెలుసా?

Matchstick: రోజువారీ జీవితంలో అగ్గిపుల్ల‌ల‌కు ఉన్న ప్రాధాన్య‌త గురించి ప్ర‌త్యేకంగా చెప్పాల్సిన ప‌నిలేదు. అయితే ఈ చిన్న అగ్గిపుల్ల వెనుక ఒక ఆసక్తికరమైన చరిత్ర దాగి ఉందని మీకు తెలుసా? ఒక శాస్త్రవేత్త చేసిన చిన్న పొరపాటు వల్లే ప్రపంచానికి అగ్గి పుల్ల‌ పరిచయమైంది.

మానవ చరిత్రలో అగ్ని గొప్ప ఆవిష్కరణ

అగ్నిని కనుగొనడం మానవ నాగరికతలో అత్యంత కీలక ఘట్టం. అయితే ప్రతిసారీ అగ్నిని వెలిగించడానికి పెద్ద కష్టమే ఉండేది. రాళ్లను రువ్వ‌డం లేదా ఇతర పద్ధతులను ఉపయోగించాల్సి వచ్చేది. ఈ సమస్యకు పరిష్కారంగా తర్వాత కాలంలో అగ్గిపుల్ల‌ వచ్చింది. దీంతో ఎక్కడైనా, ఎప్పుడైనా సులభంగా అగ్నిని వెలిగించే అవకాశం కలిగింది.

1826లో జరిగిన అనుకోని సంఘటన

1826లో బ్రిటన్‌కు చెందిన ఔషధ తయారీదారు, రసాయన శాస్త్రవేత్త అయిన జాన్ వాక‌ర్ తన ప్రయోగశాలలో వివిధ రసాయనాలతో ప్రయోగాలు చేస్తున్నారు. ఆ సమయంలో ఆయన ఒక చిన్న చెక్క కర్రతో రసాయనాలను కలుపుతున్నారు. పని పూర్తయిన తర్వాత ఆ కర్ర చివర భాగంలో రసాయనాల మిశ్రమం ఎండిపోయి గట్టిగా అతుక్కుపోయింది. దానిని తొలగించేందుకు ఆయన ఆ కర్రను నేలపై బలంగా రుద్దారు.

కర్రను నేలపై రుద్దిన వెంటనే అనూహ్యంగా ఒక మంట‌ (స్పార్క్) ఏర్పడింది. కొన్ని క్షణాల్లోనే ఆ కర్ర మంటలు అంటుకుని కాలిపోయింది. ఈ సంఘటనతో రాపిడి (Friction) ద్వారా అగ్ని వెలిగించవచ్చని జాన్ వాకర్ గుర్తించారు. ఇలా ప్రపంచంలోనే తొలి ఫ్రిక్షన్ మ్యాచ్‌స్టిక్ పుట్టుకొచ్చింది. ఇది పూర్తిగా అనుకోకుండా జరిగిన ఆవిష్కరణగా చరిత్రలో నిలిచిపోయింది.

పేటెంట్ తీసుకోకపోవడంతో కోల్పోయిన అవకాశం

జాన్ వాకర్ తన కొత్త ఆవిష్కరణకు "Friction Lights" అని పేరు పెట్టారు. వాటిని మార్కెట్‌లో విక్రయించడం కూడా ప్రారంభించారు. అయితే ఈ ఆవిష్కరణపై ఆయన పేటెంట్ పొందలేదు. ఇది ప్రజల ఉపయోగం కోసం అందుబాటులో ఉండాలని భావించారు. కానీ ఈ నిర్ణయం ఆయనకు పెద్ద నష్టాన్ని తెచ్చింది. తర్వాత శాముల్ జోన్స్ అనే వ్యాపారవేత్త అదే ఆలోచనను ఉపయోగించి "Lucifer" పేరుతో మాచిస్‌ను విక్రయించి భారీ లాభాలు పొందాడు.

తొలి మాచిస్‌లు ప్రమాదకరంగా ఉండేవి

నేటి మాచిస్‌లతో పోలిస్తే ప్రారంభ కాలం మాచిస్‌లు చాలా ప్రమాదకరమైనవి. వాటి తయారీలో వైట్ ఫాస్ఫరస్ అనే రసాయనాన్ని ఉపయోగించేవారు. ఈ పదార్థం చాలా సున్నితంగా ఉండేది. కొద్దిపాటి వేడి లేదా ఒత్తిడికే మాచిస్ పెట్టెలోనే మంటలు చెలరేగే ప్రమాదం ఉండేది. అంతేకాకుండా ఫాస్ఫరస్ నుంచి వెలువడే విషపూరిత పొగ వల్ల మాచిస్ ఫ్యాక్టరీల్లో పనిచేసే కార్మికులు తీవ్రమైన ఆరోగ్య సమస్యలు ఎదుర్కొన్నారు. కొందరికి దవడ ఎముకలు దెబ్బతినే అరుదైన వ్యాధులు కూడా వచ్చేవి.

తర్వాత మరింత సురక్షితమైన మాచిస్‌లు

కాలక్రమేణా శాస్త్రవేత్తలు కొత్త సాంకేతికతలను అభివృద్ధి చేశారు. ప్రమాదకరమైన వైట్ ఫాస్ఫరస్ స్థానంలో సురక్షితమైన రెడ్ ఫాస్ఫరస్‌ను ఉపయోగించడం ప్రారంభించారు. దీంతో నేటి మాచిస్‌లు మరింత భద్రంగా మారాయి. ఒక చిన్న రసాయన ప్రయోగం, ఒక అనుకోని పొరపాటు.. ప్రపంచవ్యాప్తంగా కోట్లాది మంది రోజూ ఉపయోగించే మాచిస్ ఆవిష్కరణకు కారణమయ్యాయి. అందుకే మాచిస్ చరిత్రను శాస్త్ర ప్రపంచంలోని అత్యంత ఆసక్తికరమైన అనుకోని ఆవిష్కరణల్లో ఒకటిగా పేర్కొంటారు.