Ancient Technology : 2,000 ఏళ్ల క్రితమే కరెంట్ ఉందా? బాగ్దాద్ బ్యాటరీ మిస్టరీ.!

Ancient Technology : సింధు లోయ నాగరికత, మెసొపొటేమియా, ఈజిప్ట్ వంటి ప్రాచీన నాగరికతల కాలం నాటి మనుషులు విద్యుత్ లేని ఆ రోజుల్లో రాత్రి వేళల్లో ఎలా గడిపారు? వైద్యం, ఇతర రోజువారీ పనులను ఎలా చేసుకునేవారు? అనే ప్రశ్నలు మన మనస్సులో తరచూ మెదులుతుంటాయి. అయితే, ఆధునిక బ్యాటరీని కనుగొన్న అలెశాండ్రో వోల్టా (1800వ శతాబ్దం) కంటే ఎన్నో వందల సంవత్సరాల ముందే.. ప్రాచీన నాగరికతల్లోనే విద్యుత్‌ను ఉత్పత్తి చేసే బ్యాటరీలు ఉండేవని చెబితే మీరు నమ్ముతారా? వైర్లు, ఆధునిక వస్తువులు లేని ఆ కాలంలో ఇది ఎలా సాధ్యమైంది? ఈ ఆసక్తికరమైన కథనం చదివి తెలుసుకుందాం.

బాగ్దాద్ బ్యాటరీ: మెసొపొటేమియన్ల అద్భుత సృష్టి..

క్రీస్తుపూర్వం 3వ శతాబ్దం నుండి క్రీస్తుశకం 3వ శతాబ్దం మధ్య కాలానికి చెందిన ఒక వింత వస్తువు 1936లో బాగ్దాద్ సమీపంలోని ఖుజుత్ రాబు అనే ప్రాంతంలో కార్మికులకు దొరికింది. దీనినే ప్రపంచం 'బాగ్దాద్ బ్యాటరీ' (Baghdad Battery) అని పిలుస్తుంది. ఇది ఒక మట్టి పాత్ర. దీని లోపల ఒక రాగి (Copper) సిలిండర్‌ను ఉంచి, దాన్ని ముడి చమురు ఉప ఉత్పత్తి అయిన తారు (Bitumen) తో సీల్ చేశారు. ఆ సిలిండర్ మధ్యలో ఒక ఇనుప రాడ్‌ను వేలాడదీశారు.

ఇరాక్ మ్యూజియం డైరెక్టర్ విల్హెల్మ్ కోనిగ్ ఈ నిర్మాణాన్ని పరిశీలించి, ఇది ఒక గాల్వానిక్ సెల్ (విద్యుత్ పుట్టించే పరికరం) కావచ్చునని ప్రతిపాదించారు. దురదృష్టవశాత్తూ, 2003లో ఇరాక్ మ్యూజియం దోపిడీకి గురైనప్పుడు ఈ అసలు వస్తువులు పోయాయి. కేవలం వాటి ఫోటోలు, కోనిగ్ గీసిన స్కెచ్‌లు మాత్రమే మిగిలాయి.

నిమ్మరసంతో కరెంట్.. నిజంగానే పనిచేస్తుందా?

కోనిగ్ గీసిన ఆ పాత స్కెచ్ ఆధారంగా పరిశోధకులు పలు నమూనాలను (Replicas) తయారు చేసి పరీక్షించారు. ఆశ్చర్యకరంగా, అందులో వాడే ఎలక్ట్రోలైట్ (ఆమ్లం) రకాన్ని బట్టి ఈ నమూనాలు 0.8 నుండి 2 వోల్టుల వరకు విద్యుత్‌ను ఉత్పత్తి చేశాయి. 2005లో 'మిత్‌బస్టర్స్' (MythBusters) అనే ప్రసిద్ధ టెలివిజన్ షోలో ఇటువంటి 10 నమూనా పాత్రలను నిమ్మరసం (Lemon Juice) సాయంతో వైరింగ్ చేసి అనుసంధానించగా, ఏకంగా 4.5 వోల్టుల విద్యుత్ ఉత్పత్తి అయింది. ప్రాచీన మనుషులు మనం ఊహించిన దానికంటే చాలా తెలివైనవారని చెప్పడానికి ఇదొక ఉదాహరణగా నిలిచింది. అయితే, వారు దీన్ని నిజంగానే విద్యుత్ కోసమే వాడారా అనే దానికి బలమైన ఆధారాలు లేవు.

కొత్త పరిశోధన.. సరికొత్త సిద్ధాంతం

ఇటీవల అలెగ్జాండర్ బేజెస్ అనే స్వతంత్ర పరిశోధకుడు ఈ బ్యాటరీపై ఒక కొత్త థియరీని తెరపైకి తెచ్చారు. కేవలం లోపల ఉన్న లోహాలే కాకుండా, ఆ మట్టి పాత్ర కూడా ఇందులో కీలక పాత్ర పోషించిందని ఆయన వాదించారు. మట్టి పాత్రలోని రంధ్రాల ద్వారా కెమికల్ రియాక్షన్ జరిగి, ఇది ఒక 'టిన్-ఎయిర్' బ్యాటరీలా పనిచేసి ఉంటుందని, దీని ద్వారా దాదాపు 1.4 వోల్టుల కరెంట్ వచ్చి ఉంటుందని ఆయన నిరూపించారు. ఈ వోల్టేజ్ లోహాల పైన ఎలక్ట్రోప్లేటింగ్ (ఒక లోహంపై మరో లోహం పూత పూయడం) చేయడానికి సరిపోతుందని ఆయన పేర్కొన్నారు.

బ్యాటరీనా? లేక దెయ్యాలను బంధించే మంత్రాల పాత్రలా?

వోల్టేజ్ రీడింగ్‌లు వస్తున్నప్పటికీ, పురాతత్వ శాస్త్రవేత్తలు (Archaeologists) మాత్రం దీనిని బ్యాటరీగా అంగీకరించడం లేదు. పెన్ మ్యూజియం పరిశోధకుడు విలియం హాఫోర్డ్ ప్రకారం.. ఈ పాత్రలకు ఎక్కడా వైర్లు లేవు, అలాగే బయటి సర్క్యూట్‌కు కనెక్ట్ చేయడానికి ఎలాంటి మార్గం లేదు. కొన్ని పాత్రలలో ఒకదాని కంటే ఎక్కువ రాగి సిలిండర్లు కూడా ఉన్నాయి, ఇది విద్యుత్ డిజైన్‌కు ఏమాత్రం సరిపోదు. ప్రముఖ పురాతత్వ శాస్త్రవేత్త ఎలిజబెత్ స్టోన్ కూడా ఈ బ్యాటరీ సిద్ధాంతాన్ని చరిత్రకారులు ఎవరూ నమ్మడం లేదని స్పష్టం చేశారు.

అసలు నిజం ఏంటంటే, ఇవి దొరికిన ప్రాంతంలోనే మంత్రాలు చదివిన పాత్రలు (Incantation bowls) కూడా లభించాయి. ప్రాచీన కాలంలో రాసిన ప్రార్థనలు లేదా శాపనార్థాల పత్రాలను ఈ పాత్రలలో పెట్టి, దుష్టశక్తులు, దెయ్యాలు బయటకు రాకుండా ఇనుప రాడ్‌ను ఒక మేకులాగా కొట్టి సీల్ చేసేవారని శాస్త్రవేత్తలు భావిస్తున్నారు. వేర్వేరు సంస్కృతుల్లో చెడు శక్తుల నుండి రక్షణ కోసం వాడే 'విచ్ బాటిల్స్' (Witch bottles) లాంటివే ఇవని ఆధారాలు చెబుతున్నాయి. 2,000 ఏళ్ల క్రితమే కరెంట్ ఉందనే కథ వినడానికి థ్రిల్లింగ్‌గా ఉన్నప్పటికీ, అది కేవలం ఒక సంప్రదాయ పూజా పాత్ర మాత్రమేనని సైన్స్ చెబుతోంది.