Article 370: ఆర్టికల్‌-370 రద్దు తర్వాత కశ్మీర్‌లో ఈ ఆరేళ్లు ఏం జరిగింది? పహల్గాం ఉగ్రదాడి తర్వాత ఏం మారనుంది?

Article 370: కాలం ఎప్పుడూ ముందుకు సాగుతుంది. కానీ కొన్ని గాయాలు మాత్రం కాలంతో పాటు తగ్గడం కాదు, మరింత లోతెక్కుతాయి. 2019లో పుల్వామాలో జరిగిన ఆ ఘోర దాడి కేవలం జవాన్ల ప్రాణాలను మాత్రమే కాదు, దేశ ప్రజల గుండెల్లో నమ్మకాన్ని కూడా ఛిద్రమైంది. ఆ దాడి తాలూకు దెబ్బ మానకముందే.. 2025 ఏప్రిల్ 22న పహల్గాం ఘటన మరోసారి ఆ గాయాలను చేదుగా తాకింది. ఇది కేవలం ఒక ఉగ్రదాడి కాదు.. ఇది కశ్మీర్‌లో శాంతి స్థిరపడుతోందన్న నమ్మకానికి ఎదురుదెబ్బ కూడా.

ఒకప్పుడు ప్రయాణికుల గమ్యం, ప్రకృతి ప్రేమికుల పునాదిగా నిలిచిన కశ్మీర్.. ఇప్పుడు భయానకమైన గుర్తింపుతో వార్తల్లో నిలుస్తోంది. పహల్గాంలో జరిగిన తాజా దాడిలో హిందూ పర్యాటకులే లక్ష్యంగా మారడం, ఆ దాడి ఉద్దేశపూరితంగా మతపరమైన పునాదులపై ఆధారపడి ఉండటం బాధను మరింత పెంచుతోంది. ఈ దాడి కేవలం ప్రాణాల్ని బలిగొనడం మాత్రమే కాదు.. సామరస్యాన్ని, పర్యాటక అభివృద్ధిని, ప్రజల మానసిక ధైర్యాన్ని కూడా గాయపరిచేలా మారింది.

కేంద్రం చెప్పే భద్రతా శాంతి కథనాలు ఒకవైపు.. మైదానంలో ప్రజలు అనుభవిస్తున్న వాస్తవం మరోవైపు. ఆర్టికల్ 370 రద్దు తర్వాత సాధారణ పౌరుడికి తలెత్తే ప్రశ్న ఇదే. 'ఇంత భద్రతా బలగాలున్నా, ఇంకా ఉగ్రదాడులు ఎలా జరుగుతున్నాయి?' ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం ఇవ్వకుండానే ప్రతి దాడికి 'ఘటనపై విచారం వ్యక్తం చేస్తాం, నిందితులపై కఠిన చర్యలు తీసుకుంటాం' అనే ప్రకటనలతో కథ ముగిస్తే సరిపోదు. ఎందుకంటే న్యాయం మరిచిపోయిన కుటుంబాలకు ఆ ప్రకటనలతో సాంత్వన లేదు.

ఇక కాశ్మీర్‌లో పాకిస్తాన్ ప్రమేయంపై కూడా మళ్లీ చర్చ మొదలైంది. జైషే మహ్మద్, లష్కరే తోయిబా లాంటి సంస్థలు మరోసారి అధిక చురుకుదనం కనబరుస్తుండటం, దక్షిణ కాశ్మీర్ నుంచే కాదు.. ఇప్పుడు జమ్ము వరిసలు కూడా వారి లక్ష్యాల్లోకి మారడం శోచనీయం. రాజౌరీ, పూంచ్ వంటి ప్రాంతాల్లో జవాన్లపై దాడులు పెరగడం, అడవుల్లోని సురక్షిత స్థావరాలను ఉగ్రవాదులు కేంద్రంగా మార్చుకుంటుండటం ఆందోళన కలిగించే అంశాలు. ఇవన్నీ చూస్తే కశ్మీర్‌లో ఉగ్రవాదం మార్పు చెందుతూ కొత్త పుంతలు తొక్కుతున్నట్టు స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.

మరోవైపు, కశ్మీరీ పండితుల పరిస్థితి కూడా ఇప్పటికీ సమంజసం కాదు. వారి పునరావాసం, భద్రత, ఉద్యోగ హామీలు అన్నీ ప్రభుత్వ మాటల్లోనే పరిమితమవుతున్నాయి. జ్ఞాపకాలే ఇప్పుడు వాళ్లకి తిరిగిరాని ఊళ్ళు. అక్కడ తిరిగి స్థిరపడతామనే నమ్మకానికే ప్రాణం పోతుంది. ఉగ్రవాదం పేరుతో సాంఘిక శాంతి తలకిందులవుతుండటమే దీనికి కారణం. పహల్గాం ఘటన ఒక్క రోజులో జరిగిన ఉదంతం మాత్రమే కాదు. అది వేల మైళ్ళ దూరం ప్రయాణించాల్సిన భద్రతా విధానానికి కొంత దూరంలోనే ఆగిపోయిన అబద్ధపు ఊహ. ఒక వైపు అభివృద్ధి పేరుతో రోడ్లు వేస్తాం, ఎయిర్‌పోర్ట్లు నిర్మిస్తాం అంటున్నారు. కానీ అదే ప్రదేశంలో రక్తం కారుతోంది. ఇది అభివృద్ధి అంటే, అది ఏ రూపంలోనూ ఆమోదయోగ్యం కాదు. ఇప్పుడు సమయం వచ్చింది. కశ్మీర్‌పై మౌనంగా మాట్లాడటం కాదు, ఆచరణాత్మకంగా ఆలోచించాల్సింది. కేవలం రాజకీయ నిర్ణయాలు, ఫైలులలో ఫలితాలు కాదు.. కశ్మీర్ అనేది మన దేశ గుండె. ఆ గుండె మళ్లీ నిస్సారంగా కొట్టకుండా చూడాలంటే, ప్రతి నిర్ణయం స్థానికుల మనోభావాల్ని గౌరవించేలా ఉండాలి. ప్రజలతో చర్చ, వాటిలో భాగస్వామ్యం, వాస్తవాలు అర్థం చేసుకునే ప్రయత్నమే ఇప్పుడు అవసరం.